Κριτική | Ο πίθηκος του Κάφκα


Ο Κάφκα στην "Αναφορά σε μια Ακαδημία" (1917) αντιστρέφει τους όρους της "Μεταμόρφωσης". Αντί μεταμόρφωση ανθρώπου σε ζώο, ο πίθηκος Κόκκινος Πέτερ από τη Χρυσή Ακτή, τραυματισμένος από πυροβολισμούς μιας αποστολής της εταιρείας Χάγκενμπεκ και φυλακισμένος σε ένα κλουβί με προορισμό κάποιο ζωολογικό κήπο ή τσίρκο του Αμβούργου, αποφασίζει να υιοθετήσει ανθρώπινη συμπεριφορά ως μια συνειδητή διέξοδος αντί της επιλογής της ελευθερίας. Σε μια εποχή παροξυσμικής ανάπτυξης της αποικιοκρατίας των ισχυρών κρατών, ο Κάφκα, καταφεύγοντας σε μια γραφική αλλά αφάνταστα γλαφυρή και νοηματοδοτημένη παραβολή, στρέφει τον προβολέα στον άνθρωπο που καλείται να ενσωματωθεί σε μια άλλη πραγματικότητα αλλάζοντας ταυτότητα.

Μια είσοδος στη σφαίρα των ανθρώπινων δεν αποδεικνύεται ασφαλώς εύκολη υπόθεση. Ο πίθηκος στην προσπάθειά του να εξανθρωπιστεί έρχεται σε βίαιη σύγκρουση με συμπεριφορές και συνήθειες που θέτουν εν αμφιβόλω την ουσία ή την αξιοπιστία του αποκαλούμενου ανθρώπινου πολιτισμού. Απόδειξη τρανή η απαγόρευση να επιδεικνύει τις ουλές από τα τραύματά του ή ακόμα η ευγνωμοσύνη που πρέπει να αισθάνεται για το... πλεονέκτημα του εγκλεισμού του σε κλουβί. Τίποτε πιο κατηγορηματικό και αδιαφιλονίκητο από τη διαπίστωση ότι ο άνθρωπος δεν έχει επίγνωση της σκληρότητάς του ή ακόμη ότι ο πολιτισμός του είναι κατασκευασμένος με τρόπο που να εξυπηρετεί και να αμβλύνει την εικόνα και τους μηχανισμούς πρόσληψης της βάρβαρης πλευράς του. Ωστόσο, ο Κόκκινος Πέτερ επιλέγει την ειλικρινή εξωτερίκευση της εμπειρίας του και των σκέψεών του ως μέσο προσέγγισης των ανθρώπων, υιοθετώντας ένα λόγο ευθύ και αχρωμάτιστο από καταγγελτικές προσθέσεις. Μιλά με αμεσότητα και με την αύρα μιας ευγενικής "χειραψίας" προκειμένου να χτίσει σχέσεις εμπιστοσύνης αλλά δε φοβάται και να ξεσκεπάσει την αλήθεια για τις σκοτεινές πτυχές της πολιτικοκοινωνικής ζωής.

Τα δύο ζητήματα που θέτει ο Κάφκα σε αυτή την ιδιότυπη Αναφορά είναι η Ταυτότητα και η Ελευθερία. Για το πρώτο στηλιτεύει την άρνηση αναγνώρισης της ύπαρξης του "Άλλου", την υποχρέωση ολοκληρωτικής προσχώρησης σε μια νέα συνθήκη που προϋποθέτει την απάρνηση της ιδιοσυστασίας και την εμβάπτιση σε ένα αλλότριο και ομογενοποιημένο πολιτισμικό σύμπαν, ενώ για την ελευθερία εκφράζει τις επιφυλάξεις του. Ο Κόκκινος Πέτερ δεν επεδίωκε την ελευθερία όσο μια διέξοδο. Η ελευθερία συνιστά μια επισφαλή λύση και πιο κοντά στην καταστροφή ενώ μια διέξοδος υπό την επίδραση του περιβάλλοντος προκρίνεται πιο πρόσφορη ως επιλογή. Άλλωστε, ο υπολογισμός προϋποθέτει την ελευθερία αλλά ποιος είναι άραγε τόσο ελεύθερος; Μήπως οι ακροβάτες του τσίρκου για τους οποίους οι πίθηκοι θα γελούσαν περιφρονητικά βλέποντάς τους να εμπαίζουν την ίδια τη φύση; Συνεπώς, χωρίς υπολογιστική πρόθεση όλα φαντάζουν πιο ρεαλιστικά και προσβάσιμα καθώς επιτυγχάνεται μια ισορροπία στην κοινωνική συνύπραξη, παρότι δε μπορεί να συμβεί το ίδιο σε προσωπικό επίπεδο...

Στο Από Μηχανής Θέατρο το έργο του Κόλιν Τίβαν, βασισμένο στην "Αναφορά σε μια Ακαδημία", σε σκηνοθεσία και εικαστική σύλληψη Άκι Βλουτή, καταφέρνει, δίκην δραματοποιημένου διηγήματος, να αποδώσει σε ικανό βαθμό την προβληματική του Κάφκα. Εδώ ο πίθηκος (Χάρης Αττώνης) μεταμορφωμένος σε πρωταγωνιστή του βαριετέ, με σμόκιν και ημίψηλο, αφηγείται με αφοπλιστική ειλικρίνεια αλλά και πικρό σαρκασμό την οδυνηρή όσο και επιβεβλημένη στο όνομα της επιβίωσης μεταμόρφωσή του. Με διαλείποντα λόγο, που καταδεικνύει ότι δεν έχει αφομοιώσει πλήρως τις ανθρώπινες νοητικές λειτουργίες, καθώς και με διαρκείς κρίσεις παλινδρόμησης στο αρχέτυπό του, σε συνδυασμό με μιμικές τεχνικές προσομοίωσης στον "κόσμιο" ανθρώπινο συμπεριφορικό κώδικα, διεκπεραιώνει με σηματοδοτημένη σωματικότητα (κίνηση Μαριέλλα Νέστορα) και σταθμισμένα εκφραστικά μέσα την εξουθενωτική Αναφορά του. Τα visual art videos (Παντελής Μάκκας), που πλαισώνουν τη διήγηση, λειτουργούν ως ευθεία εικονική παραπομπή στη διαδικασία μετάλλαξης και εισδοχής στο ζοφερό ανθρώπινο περιβάλλον ενώ η πρωτότυπη μουσική (Σταύρος Γασπαράτος) "μεταφράζει" αδρά με σύγχρονα ηχητικά και ρυθμικά σχήματα το σκοτεινό καφκικό σύμπαν.

 

 

Από Μηχανής Θέατρο

Ακαδήμου 13 Μεταξουργείο τηλ. 210-5231131

Παρασκευή - Σάββατο 22.00, Κυριακή 20.00

Τελευταία τροποποίηση στιςΠέμπτη, 29 Δεκέμβριος 2016 10:15
(0 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:

« Κριτική | Evita Κριτική | Το κουκλόσπιτο »

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.